Veel schrijvers worstelen met het creëren van spanning in hun verhaal. Toch is dat waar de lezer om lijkt te vragen. Thrillers domineren de Nederlandse bestsellerlijsten. Wereldwijd voert romance de markt aan, maar tegelijkertijd ontstaan er ook nieuwe (sub)genres met een ‘duister randje’: dark academia (in dit blog lees je meer over dit genre), dark romance, gothic horror. Ik vind dat fascinerend. Wat zoekt de lezer hier precies?

Ik ben zelf dól op feelgood, romance en cozy genres. Maar sinds ik professioneel met fictie bezig ben, ontdekte ik dat ik ook houd van thrillers en dark academia. En toen viel het kwartje: de boeken die mij vroeger als lezer altijd het meest hebben geraakt, hadden ook iets duisters. Mijn fascinatie voor Daphne du Maurier en Wuthering Heights en The Picture of Dorian Gray was geen toeval. Misschien ben ik toch niet zo braaf als ik altijd dacht… 😉

In deze blog leg ik uit waarom een vleugje duisterheid verhalen sterker maakt en hoe jij als schrijver suspense (spanning) inbouwt in je verhaal.

Zonder conflict geen spanning

Veel schrijvers voelen wel dat ‘iets’ ontbreekt in hun manuscript, maar kunnen er zelf lastig de vinger op leggen. Vaak is dat: spanning.

Wat ik vaak zie misgaan:

• Verhalen zijn te veilig. Personages zijn te perfect.
• Personages willen iets, maar riskeren weinig. Er staat eigenlijk niet zoveel op het spel.
• Er is wel een extrinsiek (extern) conflict, maar er ontbreekt een intrinsiek conflict. (In deze blog lees je meer over intrinsiek conflict van je hoofdpersonages.)

Duisterheid betekent niet per se moord of misdaad. Het kan ook in de vorm van:

• Onuitgesproken verlangens
• Geheimen
• Morele dilemma’s
• Keerzijdes van ogenschijnlijk goede eigenschappen

De duisternis vanbinnen

Waarom fascineren boeken als Rebecca van Daphne du Maurier of Wuthering Heights van Emily Brontë ons nog steeds? Wat ik denk? Omdat zij schreven over de duisternis vanbinnen, in onszelf, en niet alleen over slechte dingen die ons overkomen.

Maar ik realiseerde me ook dat genres als feelgood en cozy ook niet zonder een beetje duisterheid kunnen. Een cozy mystery leeft bij de gratie van een beetje duisterheid (er is immers een lijk). En romance zonder conflict, zonder de angst dat het misgaat? Dat verveelt.

Waarom het zo vaak aan spanning en conflict ontbreekt in de manuscripten die ik onder ogen krijg; ik denk dat dat is omdat we als mensen van nature conflict liever uit de weg gaan. Maar in literatuur, in verhalen, is dat júíst wat nodig is.

In eerste instantie lijkt dat ook tegennatuurlijk: angst oproepen in de lezer. Hoe kan het dat de lezer dit wil? Toch is dat in wezen je taak als schrijver.

De essentie van spanning

Natuurlijk heeft elk verhaal een spanningsboog nodig (zodat de lezer doorleest). De spanningsboog, in het Engels ‘narrative suspense’ of ‘narrative arc’ creëer je door plot en structuur (bijvoorbeeld de drie-aktenstructuur met plot points) en vergeet daarbij het hoofdingrediënt Conflict niet (de hoofdpersoon wil iets, als-ie dat niet krijgt, dan riskeert-ie zus en zo, máár er zijn allerlei obstakels op diens pad, zal de hoofdpersoon deze wel overwinnen?).

Wat onmisbaar is: je hoofdpersoon dient gebrekkig te zijn. De welbekende ‘character flaw’. Toch verbaas ik me erover hoe vaak ik manuscripten lees waarin dit ontbreekt.

Dan zijn er nog ‘literaire middelen’ om spanning in je verhaal te creëren, zoals:

• Vertelperspectief
• Foreshadowing
• Flashbacks
• Tempo
• Tijdsdruk
• Raising the stakes (dat er echt heel veel op het spel staat)

Een cliffhanger aan het eind van elk hoofdstuk, een plot-twist die niemand zag aankomen en een climax die alle verwachtingen overtreft; daarmee creëer je absoluut spanning, een meeslepende leeservaring.

Maar suspense zit ook in de emotionele onveiligheid van de lezer. Du Maurier begreep dat als geen ander. Zij mengde in haar romans ‘gothic’ elementen met ‘psychological suspense’ en ‘modern thriller and horror’. Stel je voor wat het effect is van een onbehaaglijkheid waar de hele roman mee doordrenkt is.

Spanning in je verhaal verwerken zoals du Maurier

Hoe bouw jij suspense in, ook als je geen thriller schrijft? 

Drie technieken die je kunt lenen van de ‘Mistress of Suspense’ [let op, als je Rebecca nog niet gelezen hebt: spoilers!]:

1. Sfeer & setting Rebecca opent niet met iets gruwelijks. Het opent met verlies en heimwee en een huis dat bijna een personage is. De duisterheid is er al vóór er iets ‘gebeurt’ en puur door middel van de sfeer die ze weet op te roepen met haar beschrijvingen.

2. Psychologische ‘suspense’ Conflict in een verhaal werkt het sterkst als het intrinsiek en extrinsiek is. Du Maurier excelleerde in intrinsiek conflict; in Rebecca komt de dreiging eigenlijk voornamelijk voort uit de angsten en onzekerheden en aannames van de protagonist (character flaws!).

3. Laat de lezer gissen Du Maurier vertelt nooit alles. De lezer weet minder dan het personage en dat ongemak is de spanning. Dit kun je bewerkstelligen door vertelperspectief: ik-perspectief of personaal (verhuld ik-perspectief), dan weet de lezer minder dan het personage. (Bij ‘dramatic irony’ weet de lezer meer, vaak wordt hier alwetend perspectief voor gebruikt). In Rebecca is er sprake van een ‘unreliable narrator’ (onbetrouwbare verteller), waardoor je als lezer op het verkeerde been wordt gezet.

4. Bovennatuurlijke elementen: het personage Rebecca is overleden, maar nog volop aanwezig. Dit komt niet doordat ze letterlijk door het huis spookt, maar door de onzekerheid/ angst van de protagonist. Du Maurier maakt wel gebruik van het idee van geesten en onze angst voor de dood.

Anders kijken naar verhalen

De volgende keer dat je een boek pakt en je niet meer kunt stoppen, vraag je dan eens af: wat maakte me ongemakkelijk? Wat wist ik dat het personage niet wist? Of: wat wist ik niet dat het personage wel wist? Wat maakte dat ik het niet kon neerleggen?

Dat is suspense. En het zit in veel meer genres dan je denkt.

Schrijf jij een boek dat een beetje duister is, of wil je meer spanning in je verhaal brengen maar weet je niet goed hoe? Neem contact op, ik denk graag met je mee.