Het verhaal dat in je hoofd zo levendig was, komt op papier totaal niet uit de verf. En langzaam kruipt de twijfel waar het niet gaan kan: kan ik dit eigenlijk wel? Misschien ben ik gewoon geen goede schrijver.

Als redacteur zie ik dit keer op keer gebeuren. Schrijvers die een compleet manuscript afleveren en bij feedback vrij snel denken dat ze gefaald hebben. Terwijl ik juist iemand zie die het schrijfproces serieus neemt, die schrijft zoals schrijvers dat al eeuwen doen.

In dit blog laat ik je zien waarom herschrijven geen teken is van gebrek aan talent, maar van vakmanschap. Je ontdekt waarom schrijven schrappen is (en weer toevoegen), hoeveel herschrijfrondes normaal zijn, en waarom niemand – echt niemand – een roman in één keer goed schrijft.

Van de verbeelding naar papier

Als beginnende romanschrijver start je vaak met een leeg Word-document en een hoofd vol ideeën. Soms is het verhaal al bijna een film in je hoofd, het kan ook dat je alleen vage contouren ziet. Hoe dan ook, het overbrengen van het verhaal in je hoofd naar papier is een enorm uitdagend proces.

Je schrijft niet alleen een verhaal van A naar Z. Je bouwt een driedimensionale wereld die opnieuw tot leven moet komen in het hoofd van je lezer. Personages, spanning, conflict, tempo… alles moet samenwerken. Dat dit niet in één versie lukt, is geen verrassing. Het is onvermijdelijk.

Herschrijven betekent niet dat je faalt

Veel schrijvers denken dat herschrijven betekent dat ze iets fout hebben gedaan. Hoe ik ernaar kijk is precies het tegenovergestelde: als je moet herschrijven, ben je juist goed bezig.

Wat vaak misgaat:

• Schrijvers verwarren revisie met falen.
• Ze denken dat ‘echte talenten’ het in één keer goed doen.
• Ze vergelijken hun ruwe versie met gepolijste boeken in de winkel.

Maar geen enkele kunstvorm ontstaat in één sessie. Niet één schilderij, beeldhouwwerk of lied. Waarom zou een roman de uitzondering zijn?

Waarom schrijven per definitie niet een lineaire bezigheid is

Bij de eerste ruwe versie ben je er nog niet. Je schrijft om te ontdekken wat je verhaal eigenlijk wil zijn. Vaak merk je pas schrijvend:

• dat het plot nog wankelt,
• dat personages andere keuzes maken dan je dacht,
• en dat scènes wel mooi geschreven zijn, maar het verhaal niet dienen.

Daarom voelt herschrijven soms alsof je manuscript er niet beter op wordt. Niet omdat je faalt, maar omdat je van ruwe massa naar vorm gaat. Schrappen is niet weggooien; het is als beeldhouwen.

Is het normaal dat ik mijn roman steeds moet herschrijven?

Ja. Volledig. De meeste manuscripten gaan door meerdere versies voordat ze ‘kloppen’. Herschrijven is geen uitzondering, maar de kern van het schrijfproces.

Hoeveel herschrijfrondes heeft een roman gemiddeld?

Er is geen vast aantal. In de praktijk zie je vaak:

• 1 ruwe versie (ontdekken wat je verhaal is).
• 1–2 inhoudelijke herschrijfrondes (plot, personages, perspectief, etc.) na feedback van proeflezers of professionele redacteur.
• 1–2 taalkundige rondes (persklaarmaken, correctie). Sommigen hebben er meer, sommigen minder maar dat zegt niets over kwaliteit.

Wanneer weet ik of herschrijven zin heeft?

Als je weet wat je moet herschrijven. Doelloos zinnen blijven aanpassen zonder plotgaten aan te pakken, zet natuurlijk geen zoden aan de dijk. Gerichte revisie wél.

Als ik zoveel feedback krijg, heb ik het dan niet goed gedaan?

Dit hoor ik vaak. Van een schrijver wiens manuscript ik redigeerde kreeg ik letterlijk deze reactie. Mijn antwoord: juist wel. Je had iets gemaakt dat de moeite waard was om te verbeteren. Feedback betekent dat er potentie is.

Andere schrijvers lijken dit probleem niet te hebben

Dat betekent niet dat ze het niet hebben. Je ziet alleen hun eindproduct, niet hun map met versies, geschrapte scènes en twijfel. Talent zit niet in foutloos schrijven, maar in volhouden, herschrijven en keuzes durven maken. En het gaat erom dat je op het juiste moment de juiste hulp inschakelt. Eerder schreef ik deze blog over de vraag of het mogelijk is om alleen je boek te herschrijven, zonder proeflezers of redacteuren.

Een aantal tips

• Tip 1: Stop met herschrijven op zinsniveau als de basis niet klopt. Als plot of personages niet kloppen, lost het mooier formuleren van zinnen het probleem niet op.
• Tip 2: Label je versies. Noem ze niet ‘definitief’. Gebruik: versie 1 – ontdekken, versie 2 – structuur. Dat haalt de druk eraf.
• Tip 3: Schrappen is tijdelijk verlies, geen definitief afscheid. Bewaar geschrapte scènes in een aparte map. Wie weet komt het nog eens van pas.
• Tip 4: Zie herschrijven als toevoegen. Je schrapt dan weliswaar woorden, zinnen of hele passages, maar je voegt ook weer toe wat er ontbrak en je wijzigingen dragen bij aan helderheid, spanning en leesbaarheid.

Schrijven is schrappen en toevoegen

Herschrijven betekent niet dat je verhaal slecht is of dat je niet kunt schrijven. Het betekent dat je het serieus neemt. Schrijven is schrappen, herschrijven en opnieuw vormgeven, precies zoals elke andere kunstvorm.

Als je blijft denken dat herschrijven falen is, haak je af terwijl je juist midden in het proces zit waar echte romans ontstaan. Als redacteur en begeleider van romanschrijvers zie ik van dichtbij hoe normaal dit is. Twijfel hoort erbij, maar het hoeft je niet tegen te houden. Voor meer tips, lees ook dit blog over herschrijven. Wil je weten waar je echt op moet letten tijdens het herschrijven, lees dan mijn blog over reader immersion.

Veel herschrijven ontstaat doordat de basis nog wiebelt: plot en personages. Daarom werk ik aan een gratis plot- en personagetemplate, waarmee je vanaf het begin een steviger fundament legt. Niet om herschrijven te voorkomen, maar om het gerichter en minder frustrerend te maken.

Ben je ervan overtuigd dat je de best mogelijke ruwe versie hebt liggen en wil je inhoudelijk de diepte in? Dan is manuscriptbegeleiding misschien een volgende stap. Op mijn website lees je meer over manuscriptbegeleiding De roman route.